1. Գտիր  2400  թվի  5/6 մասը։
   2400։6×5=2000
2. Գտիր  120  թվի  8/20  մասը։
   120:20×8=48
3. Գտիր  1800  թվի  5/18  մասը։
   1800:18×5=500
4. Գտիր  1600  թվի  3/8  մասը։
   1600:8×3=600
5. Քանի՞  դեցիմետր  է  2/10 մետրը։
   10:10×2=2
6. Քանի՞ մետր  է  3/4 կմ-ը։
   1000:4×3=750
7. Քանի՞ սանտիմետր է  3/5 մետրը։
   100:5×3=60
8. Քանի՞ րոպե  է  3/10 ժամը։
   60:10×3=18
9. Քանի՞  ժամ  է  7/8 օրը։
   24:8×7=21
10. Քանի՞ մետր  է  5/20  կիլոմետրը։
    1000:20×5=250
11. Գտիր մետրի  7/25 մասը։
    100:25×7=72
12. Արտահայտիր 4/6 ժամը  րոպեներով։
    60:10×4=24
13. Գտիր թվի նշված մասը.
    
    350-ի   2/7 մասը
    350:7×2=100
    1400-ի  8/7 մասը
    1400:7×8=1600
    2800-ի  3/4 մասը
    2800:4×3=2100
    2500-ի  6/5 մասը:
    2500:5×6=3000

14.Արտահայտիր նշված միավորներով.

(1/5)ժ=12 ր

(1/5)կմ =200 մ
(1/8) օր =3 ժ
(1/6) տարի = 2ամիս
(1/20) ց =5 կգ
(1/50)  մ = 2սմ:

15.Արտահայտիր նշված միավորներով.
(3/5)ժ=36 ր
(4/5)կմ = 800մ
(3/8) օր =9 ժ
(5/6) տարի =10 ամիս
(3/20) ց =15 կգ
(4/50)  մ = 8սմ:

16․ Տուփում կար 100 միատեսակ մատիտ։  Տուփից հանեցին  դրանց 3/10 մասը։  Քանի՞  մատիտ  մնաց տուփում։
100:10×3=30
100-30=70

17․ Կրճատեք կոտորակները.

• 10/30=3
• 35/45=7/9
• 18/36=1/2
• 45/55=9/11
• 27/36=3/4
• 16/24=2/3

Վարժություններ

136.Կետերը փոխարինի՛ր ձ, ծ կամ ց տառերով:

Փորձ, հարցում, բարձունք, ուրց, լացակումած, ընթերցել, քաղցրություն, լռակյաց, հանդիպակաց, լվացք, գնացք, նստվածք, նրբանցք:

139. Կետերը փոխարինի´ր ղ կամ խ տառերով:

Խրոխտ, թուղթ, խեղդել, ծախսել, կմախք, աբյղուր, պղտոր,սխտոր դժոխք, դրախտ, զմրուխտյա, եղբայր, անվախճան, ողկույզ, մղկտալ, տախտակ, թախտ, աղտոտել:

143. Կետերի փոխարեն գրի´ր տրված բառերից մեկը:

Որթերի մեջ անծանոթ մի աղջիկ տեսա: (որդ, որթ)Որդերի պատճառով ձկնորսության չգնացի: (որդ. որթ) Շատ հաջող ավարտ ունեցավ մեր ձեռնարկը: (հաջող, հաչող) Հաչող շունը կծան չի լինում: (հաջող, հաչող) Երեխայի կտրիչ ատամներն արդեն դուրս էին եկել: (կտրիչ, կտրիճ) Իմ բոլոր կտրիճ ընկերները հավաքվել են այսօր: (կտրիչ, կտրիճ)

144. Կետերի փոխարեն գրի´ր տրված բառերից մեկը:

Նստելու համար մի … տեղ եմ փնտրում: (հարդ, հարթ) Քամին ամբողջ …ը բարձրացրել ու պտտում էր օդում: (հարդ, հարթ) Տարբեր …եր քայքայել էին մարմինը: (աղտ, ախտ) Փոշիով ու … էր ծածկված փողոցը: (աղտ, ախտ) Մի … քարավանից առանձնացել էր: (ուղտ, ուխտ) Քո արած … թանկ է բոլորիս համար: (ուղտ, ուխտ)

145. Ընդգծված բառերը փոխարինի´ր հոմանիշներով: Ընտրածդ բառերի գրությունը ճշտի´ր բառարանի օգնությամբ:

Խոսքս մի՛ կտրիր:

Մինչև ե՞րբ պիտի թաքուն պահես:

Անձրևն ինչպես սկսվել էր, այնպես էլ վերջացավ:

Օդանավի իջնելը ոչ ոք չնկատեց:

Երեխայի նման ուրախանում էին ու լիաթոք ծիծաղում: Եղնիկի ձագը մորն էր փնտրում:

147. Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ և բառարանով ստուգի՛ր ճի՞շտ ես գրել:

Վեր.ում՝ համար.ա երկնքի տակ, ծնվեցին ջրի կաթիլները: Նրանք լեռների բար.րից, հողի մի.ից դուրս եկան ու, լույսն իրենց մե., ցն.աթյան թիթեռն իրենց վրա, կ.կ.ալով իջան ցա.: Լեռն ի վար, ծառերի կո.քերով, թփերի արան.ներով, զարմանազան խատուտիկ խ.աքարերի վրայով գալիս էին կաթիլները: -Ինչքա՜ն քա.ցր եք,- ասում էին նրանց մամուռները:

Գրի՛ր վարժությունները։

102. Բնակավայր կամ տեղանք ցույց տվող բառերին այնպիսի ածանցներ ավելացրու, որ նոր բառերը տվյալ տեղի բնակիչ իմաստն արտահայտեն:

Օրինակ՝ լեռն — լեռնցի:

Երևան-երևանց, քաղաք-քաղաքացի, Վան-վանեցի, Մուշ-մշեցի, Աշտարակ-աշտարակցի, Արտաշատ-արտաշատցի,Դվին-դվինցի, Կարս-կարսեցի, Գյումրի-գյումրեցի, Լոռի-լոռեցի, Ամերիկա-ամերիկացի, Նյու-Յորք-նյույորքցի, Լոնդոն-լոնդոնցի, սար-սարեցի, գյուղ-գյուղացի:

116. Տրված բաղադրյալ բառերի իմաստներն արտահայտի՛ր բառակապակցություններով:

Օրինակ՝ միաեղջյուր — մի եղջյուր ունեցող:

Վիպագիր-վեպ գրող, մեծագլուխ, սրընթաց, երկերեսանի-եկու երես ունեցող, զբոսայգի-զբոսնելու տեղ, սրամիտ-սուր միտք ունեցող, հեռուստացույց-հեռուն ցույց տվող, պահարան-պահելու տեղ, հայաստանցի-Հայաստանի բնակիչ:

127. Ի՞նչ սկզբունքով են ընտրված յուրաքանչյուր շարքի բառերը: Բարձրաձայն կարդա´ և գտի՛ր, թե ո՞ր բառը դրան չի համապատասխանում:

Ա. Ամենաերկար, համաեվրոպական, հայելի, ամենաեռանդուն, կիսաեզրափակիչ, կիսաեփ, վրաերթ:

Բ. Նայել, վայել, վայելել, վայելք, հայելանման, հայեր, ինքնաեռ, շղթայել, Կայեն, ծառայել:

129. Գրի´ր բառասկզբում է ունեցող հինգ բառ և բառամիջում է ունեցող երեք բառ:

էշ, էկրան, էներգիա, Էջմիածին, էակ

վայրէջք, անէական, ելևէջ

130.Գրի´ր բառասկզբում օ ունեցող հինգ բառ և բառամիջում օ ունեցող երեք բառ:

օր, օգնել, օձ, օղակ, օրինակ

անօգուտ, տնօրեն, այսօր

132. Կետերը փոխարինի´ր բ,պ կամ փ տառերով (հարկ եղած դեպքում դիմի´ր ուղղագրական բառարանին):

Նուրբ, սրբել, դարբին, խաբել, թպրտալ, երփներանգ, երբեք, համբուրել, փրփրել, հինգշաբթի, ճամփորդ, դարպաս, ճանապարհ, աղբանոց, իբրև, եղբայր:

 Գրի՛ր վարժությունները։

97. Տրված բառաշարքերից ընտրի՛ր ածանցավոր բառերը ե արմատն ածանցից գծիկով բաժանի´ր:

Օրինակ՝ ձկնիկ — ձկն (ձուկն) — իկ:

Տնակ — տն (տուն) — ակ:

ա) Շապիկ, մկնիկ-մկն+իկ, զատիկ-զատիկ, ծաղիկ, մայրիկ-մայր+իկ, աղջիկ,շնիկ-շուն+իկ, փիսիկ, գեղեցիկ, կապիկ, փոքրիկ-փոքր+իկ, սիրունիկ-սիրուն+իկ, կողիկ (կոտլետ), թիթեռնիկ-թիթեռն+իկ, ծիտիկ-ծիտ+իկ, քթիկ-քթ+իկ, տոտիկ-տոտ+իկ, մատ-մատ+իկ:

բ) Գնդակ-գունդ+, գետակ, վանդակ, ելակ, կատակ, նապաստակ, առվակ-առվ+ակ, զավակ, բակ, գուշակ, որդյակ-որդի +ակ, դղյակ, կտակ, պատանյակ-պատանի+ակ, թիակ, թակ, բլրակ-բլր+ակ, վարդակ, սոխակ, մահակ, մոծակ:

գ) Գայլուկ-գայլ+ուկ, բուկ, մանուկ, գառնուկ-գառնուկ, ձագուկ-ձագ+ուկ, ձուկ, ձիուկ-ձի+ուկ, բազուկ, մուկ, աղմուկ, հատուկ, մարդուկ-մարդ+ուկ, պոչուկ, վհուկ, ձմերուկ:

98. Սխալները գտի´ր և ուղղի´ր:

Օրինակ՝

Բնության մեջ ամեն ինչ՝ փոքրիկ թիթեռնիկն անգամ շատ բան կարող է սովորեցնել մարդուն: —

1. Բնության մեջ ամեն ինչ՝ փոքրիկ թիթեռն անգամ շատ բան կարող է սովորեցնել մարդուն:

2. Բնության մեջ ամեն ինչ՝ թիթեռնիկն անգամ շատ բան կարող է սովորեցնել մարդուն:

Փոքրիկ բլրակն էլ անցիր ու կհասնես ասածս ծառին: Փոքրիկ ձկնիկը ջրիմուռների տակ էր թաքնվել: Քաղաքի ծայրին՝ մի փոքրիկ տնակում, ապրում էր կախարդը: Մի փոքրիկ առվակ իջնում էր սարն ի վար: Անտառից դուրս եկավ մի պստլիկ ձիուկ: Հավն ածեց մի փոքրիկ ձվիկ: Քամին դես ու դեն էր քշում կտոր-կտոր ամպիկները:

99. Տրված բառերից կամ արմատներից նոր բառեր կազմիր՝ ակ, իկ, ուկ ածանցներով: Այստեղ այդ ածանցները փոքրացնում կամ քնքշացնո՞ւմ են:

ա) Թափանց(ել), շրջ(ել), մարտ(նչել), սիրտ ճմլ(ել), ճանճ քշ(ել):

բ) Օրեն(ք), ճաշ, ախորժ, սահուն, պահել, ընդուն(ել), մոլոր(ել), գիտ(ենալ), պատվիր(ել),

բուռն(ն):

գ) Կտր(ել), դիպչ(ել), խուսափ(ել):

1․ Բառարանաստեղծում՝ թումանյանական, տերյանական, չարենցյան բառերի բառարան։ Հ․ Թումանյանի, Վ․ Տերյանի, Ե․ Չարենցի ստեղծագործությունների միջից դո՛ւրս գրիր անծանոթ բառերը, դրանք այբբենական կարգով դասավորի՛ր, բացատրի՛ր բառարանների օգնությամբ(նշելով, թե որ բառարանից ես օգտվել) և կազմի՛ր բառարան։

Մի բաց նամակ ամենքին
Դաշտ ու անտառ, գյուղի ճամփան
Ծածկվել են մի թիզ ձյունով,
Էլ չի ճարվում ուտելու բան,
Ո՞վ էր տեսել էս տեսակ սով։
Ոչ մի ցորեն, ոչ մի հատիկ…
Խնդրում ենք ձեզ, բարի՛ մարդիկ,
Աստծու սիրուն, մի կտոր հաց,
Կոտորվեցինք, մեռանք սոված։

Շուտով կգան օրեր գարնան,
Մենք ձեզ համար կերգենք զվարթ
Ու փոխարեն ձեր լավության՝
Ձեր պարտեզը, այգին ու արտ
Կմաքրենք մենք թրթուրներից,
Ճիճուներից ու որդերից,
Միայն հիմի մի կտոր հաց,
Կոտորվեցինք, մեռանք սոված։

Զվարթ – ուրախ
Սով – Սննդամթերքի սուր պակասություն

2․ Սեբաստացիական կրթահամալիրյան բառերի բառարան։ Ստեղծի՛ր կրթահամալիրում գործածվող սեբաստացիական բառերի բառարան, դասավորի՛ր այբբենական կարգով, հրապարակիր։

Կետերի փոխարեն գրի՛ ր է, ե  կամ ո:

«Մի անգամ իմ բարեկամ մի  որսորդ մեր հանդի անտառուտ սարերից մի եղնիկ նվեր բերեց երեխաներիս համար»:
Այսպես սկսեց ընկերս աշնանային մի երեկո,   երբ նստած միասին նրա պատշգամբում, հիացած նայում  էինք հեքիաթական վերջալույսով վարվռուն սարերին, .րոնց վրա մակաղած հոտերի նման մեղմ.րեն հանգչում էին ոսկեգեղմ անտառները:
«Այդ մի մատաղ ու խարտյաշ եղնիկ էր̀  խորունկ, սև ու ջինջ աչքերով, որ ծածկվում էին երկայն, նուրբ թարթիչների տակ:
Կամաց-կամաց մեր վրա սովորեց նա,  էլ  չէր փախչում,  չէր վախենում մեզնից,  մանավանդ շա՜տ մտերմացել .ր երեխաներիս հետ, նրանց հետ միասին վազվզում .ր պարտեզում, նրանց հետ ճաշում .ր, նրանց հետ քնում:
Մի բան ինձ շատ .ր զարմացնում: Եղնիկը թ.և այնպես ընտելացել .ր մեզ, սովորել .ր մեր տանն ու դռանը, բայց մեկ-մեկ մեզնից թաքուն բարձրանում  էր այս պատշգամբը և ուշագրավ, լռիկ նայում .ր հեռու` անտառներով փաթաթված սարերին, ականջները լարած խորասույզ լսում .ր անտառների խուլ ու անդուլ շառաչը,  որ   .րբեմն ուժեղանում .ր, երբեմն բարականում` նայելով հովերի թափին: Նայում .ր նա այնպե՜ս անթարթ և այնպե՜ս ինքնամոռաց, որ  .րբ պատահում .ր  բարձրանում .ի պատշգամբը, ինձ բավական միջոց չէր նկատում և .րբ հանկարծ ուշքի .ր գալիս, նետի պես ծլկվում էր մոտիցս…

Հարցեր և առաջադրանքներ

Oժանդակ բայեր

եմ ես ենք եք են -չեմ չես չեք չեն չենք

Է, էի, էիր, էր, էինք, էիք, էին-չէիր, չէ, չէի, չէինք, չէիէ, չէին

      1.   Ո՞ր ստեղծագործությունից է հատվածը: Նշի՛ր հեղինակի անունը:

2. Գրի՛ր որսորդ, խորունկ, անդուլ, խարտյաշ բառերի հոմանիշները:
3. Տեքստից դո՛ւրս գրիր երեկո բառի հոմանիշը: վերջալույս
4. Տրված բառերը բաղադրիչների (մասերի) բաժանի՛ր, որոշիր կազմությունը (բառի բաղադրիչների մասին կարդա՛, մուլտֆիլմը դիտի՛ր այստեղ ):

 Օրինակ՝  հեքիաթական- հեքիաթ(արմատ)+ ական(ածանց), ածանցավոր բառ

անտառուտ-անտառ+ուտ

վերջալույս-վերջ+ա+լույս

աշնանային-աշուն + ային

խորասույզ-խոր+ա+սույզ

անտառ-չի բաժանվում

Անտառից եկած կանաչ եղևնին,
Հիշում է կանաչ իր ընկերներին,
Արահետներն է հիշում ձյունի տակ,
Հիշում է բացատն ու բուքն սպիտակ:
Երկինքն է հիշում իր գլխի վերև,
Եվ իր մայր անտառն ասեղնատերև,
Հովերն է հիշում նա գարնանային,
Որ իրեն այնպես օրորում էին:
Վաղորդյան ցողի գոհարն է հիշում,
Եվ մայրամուտի թևերն աբրեշում,
Հիշում է սոսափն ամեն մի ծառի,
Խարույկն է հիշում անտառապահի:
Հիշում է բոլորն ու չի ափսոսում,
Որ էլ անտառի երգը չի լսում,
Ինչո՞ւ ափսոսա, երբ իր թևերին
Գարուն է բերել երեխաներին,
Գարուն է բերել այս ձմռան օրով
Եվ տուն է մտել կանաչ շորերով.
Ե՞րբ է նա այսպես զուգվել, զարդարվել
Եվ մարդկանց այսքան հրճվանք պատճառել,
Ե՞րբ է նա եղել այսքան երջանիկ
Ու ե՞րբ է տեսել այսքան խաղալիք:
Ե՞րբ են նրա մոտ այսքան մանուկներ
Երգել ու պարել մինչև ուշ գիշեր…
Զարդարանքներով, աստղերով իր պերճ
Կանգնել է ուրախ մանուկների մեջ,
Այնպես հպարտ է նայում աշխարհին,
Կարծես հենց ինքն է բերել Նոր տարին:

Երկրաշարժի ժամանակ Երկրի կեղևը սկսում է ցնցվել, և եթե ցնցումներն ուժեղ են, դրանք կարող են նույնիսկ շենքեր քանդել: Այն վայրերում, ուր երկրաշարժներն ավելի հաճախ են լինում, շենքերը կառուցում են հատուկ ձևով, որ դիմանան ցնցումներին:

Երկրաշարժի ուժը չափվում է պայմանական միավորներով՝ բալերով: Մեկ բալից թույլ երկրաշարժերը չեն գրանցվում: Դրանք գրանցում  են միայն հատուկ սարքերը: Մարդիկ երկրաշարժերը զգում են 3-4 բալ ուժգնության դեպքում: 7 բալից բարձր երկրաշարժերը համարվում են ավերիչ: Այն վայրերը,  որտեղ երկրաշարժեր ավելի  հաճախակի են տեղի ունենում, կոչվում է  սեյսմիկ  գոտիներ:
Երկրակեղևի խորքը, որտեղ գոյանում է խզում, ճեղքում և ապարների տեղաշարժ, կոչվում  է երկրաշարժի օջախ, իսկ Երկրի մակերևույթին՝ օջախի վերևում գտնվող կետը կոչվում է երկրաշարժի  վերնակենտրոն (էպիկենտրոն):
Սակայն շատ կարևոր է իմանալ, թե ինչպես պետք է պաշտպան­վել երկրաշարժի ժամանակ: Դա, իհարկե, կախված է այն բանից, թե մարդ որտեղ է գտնվում, երբ երկրաշարժ է սկսվում: Եթե շեն­քի ներսում եք և չեք հասցնի արագ դուրս գալ, ճիշտ կլինի թաքն­վել որևէ ամուր կահույքի տակ, որպեսզի ընկնող իրերը ձեզ չվնասեն: Իսկ եթե դրսում եք, պիտի աշխատեք գնալ բաց տեղ՝ կա­ռույցներից, ծառերից և հոսանքալարերից հեռու: